Η τηλεεργασία από το εξωτερικό κερδίζει συνεχώς έδαφος, όμως η μεταφορά της «ψηφιακής έδρας» σε μια άλλη χώρα κρύβει σημαντικές παγίδες σχετικά με τη φορολογία και την ασφάλιση που μπορούν να οδηγήσουν σε διπλή φορολόγηση ή πρόστιμα. Το νομικό πλαίσιο ορίζει ξεκάθαρα ότι η φυσική παρουσία του εργαζομένου σε ένα κράτος για διάστημα που υπερβαίνει τις 183 ημέρες τον χρόνο αλλάζει αυτόματα τα δεδομένα της φορολογικής του κατοικίας και των ασφαλιστικών του υποχρεώσεων.
Οι βασικοί κανόνες για τον ψηφιακό νομάδα
Όταν ένας εργαζόμενος τηλεργάζεται από άλλη χώρα, το καθεστώς του εξαρτάται από το αν η μετακίνηση γίνεται εντός ή εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και από το συνολικό χρονικό διάστημα της διαμονής του εκεί.
| Παράμετρος | Τι ισχύει βάσει της νομοθεσίας |
| Κριτήριο 183 ημερών | Αν διαμένετε σε μια χώρα πάνω από 183 ημέρες στο ίδιο έτος, γίνεστε φορολογικός κάτοικος αυτής της χώρας |
| Ασφάλιση εντός Ε.Ε. | Ισχύει η αρχή της μίας ασφάλισης (συνήθως στη χώρα όπου εδρεύει ο εργοδότης, μέσω του εντύπου Α1) |
| Ασφάλιση εκτός Ε.Ε. | Εξαρτάται από τις διμερείς συμβάσεις κοινωνικής ασφάλειας μεταξύ της Ελλάδας και του τρίτου κράτους |
| Φορολογία εισοδήματος | Ρυθμίζεται από τις Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (ΣΑΔΦ) που έχει υπογράψει η Ελλάδα |
Πώς διαμορφώνεται η φορολογία εισοδήματος
Το μεγαλύτερο ρίσκο για έναν τηλεργαζόμενο στο εξωτερικό είναι η διπλή φορολόγηση. Αν η ελληνική εφορία και η φορολογική αρχή της ξένης χώρας θεωρήσουν και οι δύο ότι έχετε τη φορολογική σας κατοικία στο έδαφός τους, θα κληθείτε να φορολογηθείτε και στα δύο κράτη για το παγκόσμιο εισόδημά σας.
Για να αποφευχθεί αυτό, εφαρμόζονται οι εξής κανόνες:
- Αν παραμείνετε στο εξωτερικό για σύντομο χρονικό διάστημα (κάτω από 6 μήνες), παραμένετε φορολογικός κάτοικος Ελλάδας και φορολογείστε κανονικά εδώ.
- Αν η διαμονή σας ξεπεράσει τις 183 ημέρες, η χώρα υποδοχής έχει το δικαίωμα να φορολογήσει το εισόδημα που παράγετε από το έδαφός της. Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει να γίνει επίσημη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας στη ΔΟΥ Κατοίκων Εξωτερικού.
- Οι Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (ΣΑΔΦ) καθορίζουν ποιο κράτος έχει τον πρώτο λόγο και πώς συμψηφίζεται ο φόρος που τυχόν πληρώθηκε στη μία χώρα έναντι του φόρου της άλλης.
Το ασφαλιστικό καθεστώς και το έντυπο Α1
Στον τομέα της ασφάλισης, τα πράγματα είναι πιο αυστηρά. Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο γενικός κανόνας αναφέρει ότι ένας εργαζόμενος υπόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο εργάζεται.
Ωστόσο, για την τηλεεργασία υπάρχει η διαδικασία της απόσπασης. Ο εργοδότης μπορεί να αιτηθεί από τον e-EFKA την έκδοση του πιστοποιητικού Α1. Με το έγγραφο αυτό αποδεικνύεται ότι ο τηλεργαζόμενος συνεχίζει να υπάγεται στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα κατά τη διάρκεια της προσωρινής εργασίας του στο εξωτερικό (συνήθως για διάστημα έως 24 μήνες), οπότε δεν υποχρεούται να πληρώνει εισφορές στη χώρα όπου διαμένει.
Αν δεν εκδοθεί το έντυπο Α1 και η ξένη χώρα αντιληφθεί την παροχή εργασίας από το έδαφός της, μπορεί να εγείρει αξιώσεις για καταβολή τοπικών ασφαλιστικών εισφορών, θεωρώντας ότι ο εργοδότης έχει δημιουργήσει εκεί «μόνιμη εγκατάσταση».
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να τηλεργαστώ από το εξωτερικό κρυφά από τον εργοδότη μου;
Όχι, αυτό ενέχει τεράστιους νομικούς και λειτουργικούς κινδύνους. Ο εργοδότης φέρει συνυπευθυνότητα για την ασφάλισή σας και, αν το σύστημα της εταιρείας εντοπίσει IP εξωτερικού, μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση των όρων εργασίας, καθώς η επιχείρηση εκτίθεται σε φορολογικούς κινδύνους της ξένης χώρας.
Τι είναι η Visa για Ψηφιακούς Νομάδες (Digital Nomad Visa);
Είναι μια ειδική άδεια διαμονής που προσφέρουν πολλές χώρες (και η Ελλάδα) για υπηκόους τρίτων χωρών, η οποία τους επιτρέπει να διαμένουν νόμιμα στη χώρα και να εργάζονται εξ αποστάσεως για εργοδότες που βρίσκονται στο εξωτερικό, έχοντας συγκεκριμένο (συνήθως ευνοϊκό) φορολογικό καθεστώς για περιορισμένο διάστημα.
Αν γίνω φορολογικός κάτοικος εξωτερικού, θα χάσω τα ένσημά μου στην Ελλάδα;
Όχι, τα ένσημα που έχετε συγκεντρώσει στην Ελλάδα παραμένουν στο ασφαλιστικό σας βιογραφικό. Αν ασφαλιστείτε σε άλλη χώρα της Ε.Ε., ο χρόνος ασφάλισης θα συνυπολογιστεί σωρευτικά για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος όταν έρθει η ώρα, βάσει των ευρωπαϊκών κανονισμών.
*Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Οι φορολογικοί και ασφαλιστικοί κανόνες διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με τη χώρα προορισμού και τις ισχύουσες διμερείς συμβάσεις. Για εξατομικευμένη καθοδήγηση, συνιστάται η συμβουλή εξειδικευμένου φοροτεχνικού ή εργατολόγου.
