Η συζήτηση γύρω από τον κατώτατο μισθό στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα, καθοριστική φάση. Μέχρι τις αρχές του 2027, εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα αναμένεται να δουν τις αποδοχές τους να ξεπερνούν σημαντικά το ψυχολογικό όριο των 1.000 ευρώ —όχι μόνο λόγω της προγραμματισμένης αύξησης του κατώτατου μισθού από την κυβέρνηση, αλλά κυρίως λόγω ενός μηχανισμού που έχει μείνει σχετικά στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης: την επάνοδο του θεσμού των τριετιών.
Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον διπλό αποτέλεσμα: εργαζόμενοι που προσλήφθηκαν για πρώτη φορά την περίοδο 2024, συμπληρώνοντας τριετή προϋπηρεσία, θα δουν αυτόματη προσαύξηση των αποδοχών τους ταυτόχρονα με τη γενική αύξηση του κατώτατου μισθού. Το αποτέλεσμα; Μισθοί που θα μπορούσαν να φτάσουν ή και να ξεπεράσουν τα 1.040 ευρώ, χωρίς να έχουν υπολογιστεί ακόμη τα τέσσερα επιδόματα (γάμου, ανηλίκων τέκνων, σπουδών και επικινδύνου εργασίας) που παραμένουν παγωμένα από το 2012.
Τι είναι οι τριετίες και γιατί επανέρχονται τώρα
Ο θεσμός των τριετιών προϋπηρεσίας καταργήθηκε ουσιαστικά με τα μνημόνια της περιόδου 2010-2012, στο πλαίσιο των μέτρων αποκλιμάκωσης του εργατικού κόστους. Ωστόσο, μετά από νομοθετικές αλλαγές που ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2024, ο χρόνος προϋπηρεσίας που έχει διανυθεί σε οποιονδήποτε εργοδότη —τόσο πριν τις 14 Φεβρουαρίου 2012 όσο και μετά την 1η Ιανουαρίου 2024— αναγνωρίζεται εκ νέου για τον υπολογισμό προσαυξήσεων στον κατώτατο μισθό.
Ουσιαστικά, αυτό σημαίνει πως ένας εργαζόμενος που ξεκίνησε να εργάζεται με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας την 1η Ιανουαρίου 2024, συμπληρώνει την πρώτη του τριετία στις αρχές του 2027 — και αυτή τη στιγμή “ενεργοποιείται” αυτόματα μια προσαύξηση στον βασικό του μισθό.
Το ποσοστό της προσαύξησης διαφοροποιείται ανάλογα με την κατηγορία του εργαζομένου:
- Υπάλληλοι (με σχέση εξαρτημένης εργασίας): προσαύξηση 10% για κάθε τριετία, έως τρεις τριετίες — δηλαδή έως 30% συνολικά για προϋπηρεσία 9 ετών και άνω.
- Εργατοτεχνίτες: προσαύξηση 5% για κάθε τριετία, έως έξι τριετίες — δηλαδή έως 30% συνολικά για προϋπηρεσία 18 ετών και άνω.
Η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί ανισότητες μεταξύ επαγγελματικών κατηγοριών που ήδη απασχολούν την κοινωνία των συνδικάτων, καθώς οι εργατοτεχνίτες χρειάζονται διπλάσιο χρόνο προϋπηρεσίας για να φτάσουν στο ίδιο ποσοστό προσαύξησης με τους υπαλλήλους.
Ο συνδυασμός δύο αυξήσεων: Πώς φτάνουμε στα 1.040 ευρώ
Το κρίσιμο σημείο της ανάλυσης είναι ο συνδυαστικός χαρακτήρας των αυξήσεων που αναμένονται στις αρχές του 2027. Δύο ξεχωριστοί μηχανισμοί συμπίπτουν χρονικά:
Πρώτον, η προγραμματισμένη αύξηση του κατώτατου μισθού, η οποία σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναμένεται να διαμορφώσει τον κατώτατο στα 960-980 ευρώ μεικτά από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Δεύτερον, η αυτόματη προσαύξηση 10% λόγω συμπλήρωσης της πρώτης τριετίας για όσους προσλήφθηκαν το 2024.
Το αποτέλεσμα του συνδυασμού αυτών των δύο παραγόντων είναι μισθοί που ξεπερνούν κατά πολύ τον στόχο των 1.000 ευρώ που έχει τεθεί σε κυβερνητικό επίπεδο:
- Για άγαμο εργαζόμενο που προσλήφθηκε την 1η/1/2024: ο μισθός αυξάνεται κατά περίπου 92 ευρώ, φτάνοντας τα 1.012 ευρώ, και με την ετήσια αύξηση ενδέχεται να ξεπεράσει τα 1.040 ευρώ.
- Για έγγαμο εργαζόμενο (με το επίδομα γάμου ήδη ενσωματωμένο): ο μισθός μπορεί να φτάσει έως και τα 1.104 ευρώ.
Σε ακραία σενάρια, όπου ένας εργαζόμενος διαθέτει πλήρεις τριετίες (δηλαδή προϋπηρεσία 9+ ετών σε συνδυασμό με παλαιότερη αναγνωρισμένη προϋπηρεσία πριν το 2012), οι αποδοχές θα μπορούσαν θεωρητικά να φτάσουν έως και τα 1.300 ευρώ — χωρίς μάλιστα να έχουν προστεθεί τα τέσσερα παγωμένα επιδόματα.
Ποιοι δικαιούνται την προσαύξηση — και ποιοι όχι
Δεν είναι όλοι οι εργαζόμενοι δικαιούχοι αυτής της προσαύξησης. Η νομοθεσία θέτει συγκεκριμένα όρια:
Δικαιούχοι είναι όσοι λαμβάνουν μεικτές βασικές αποδοχές που δεν ξεπερνούν:
- 1.196 ευρώ για άγαμους εργαζόμενους (κατώτατος μισθός + τρεις τριετίες)
- 1.288 ευρώ για έγγαμους εργαζόμενους (κατώτατος μισθός + επίδομα γάμου + τρεις τριετίες)
Όσοι λαμβάνουν ήδη αποδοχές υψηλότερες από αυτά τα όρια δεν δικαιούνται περαιτέρω προσαύξηση λόγω προϋπηρεσίας, καθώς θεωρείται ότι η αμοιβή τους έχει ήδη ενσωματώσει ανάλογα οφέλη μέσω άλλων μηχανισμών (π.χ. ατομικών συμφωνιών ή κλαδικών συμβάσεων).
Σημαντικό είναι επίσης πως δικαιούχοι της προσαύξησης είναι και εργαζόμενοι που αμείβονται με αποδοχές υψηλότερες από τον κατώτατο μισθό βάσει ενεργής κλαδικής ή επιχειρησιακής σύμβασης, εφόσον η συγκεκριμένη σύμβαση προβλέπει ρητά προσαυξήσεις λόγω προϋπηρεσίας.
Ποιοι κλάδοι επηρεάζονται περισσότερο
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περισσότερους από 500.000 εργαζόμενους που αναμένεται να δουν αυξήσεις αποδοχών μέχρι το 2027 λόγω τριετιών. Οι κλάδοι με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση δικαιούχων είναι εκείνοι που παραδοσιακά απασχολούν μαζικά προσωπικό με χαμηλές αμοιβές:
- Λιανικό εμπόριο — ένας από τους μεγαλύτερους εργοδότες της χώρας σε αριθμό εργαζομένων
- Εστίαση και τουρισμός — κλάδοι με έντονη εποχικότητα και υψηλή εναλλαγή προσωπικού, όπου ωστόσο μεγάλο ποσοστό εργαζομένων παραμένει σταθερά απασχολούμενο
- Υπηρεσίες καθαρισμού — κλάδος με ιδιαίτερα χαμηλές βασικές αμοιβές
- Υπηρεσίες φύλαξης και ασφαλείας — αντίστοιχα χαρακτηριστικά χαμηλόμισθης απασχόλησης
Η στατιστική βάση αυτών των εκτιμήσεων στηρίζεται σε στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, σύμφωνα με τα οποία η πραγματική απασχόληση αυξήθηκε κατά περίπου 300.000 άτομα στη διετία 2022-2024 — από περίπου 4.000.000 απασχολούμενους το 2022 σε πάνω από 4.300.000 το 2024. Η αύξηση αυτή στην απασχόληση είναι το “κλειδί” που εξηγεί γιατί τόσο μεγάλος αριθμός εργαζομένων αναμένεται να ενεργοποιήσει το δικαίωμα της πρώτης τριετίας ταυτόχρονα, στο ίδιο χρονικό παράθυρο 2024-2027.
Η σημασία για τα νοικοκυριά εν μέσω ακρίβειας
Η χρονική σύμπτωση αυτής της διπλής αύξησης με μια περίοδο επίμονου πληθωρισμού και αυξημένου κόστους ζωής δεν είναι τυχαία ούτε αδιάφορη. Για χιλιάδες οικογένειες που παλεύουν με την αύξηση των τιμών σε βασικά αγαθά, ενέργεια και στέγαση, ακόμη και μια αύξηση της τάξης του 10% στον βασικό μισθό μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική ανακούφιση.
Οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η πραγματική αγοραστική δύναμη των μισθωτών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο από την ονομαστική αύξηση των αποδοχών, αλλά και από την πορεία του πληθωρισμού την ίδια περίοδο. Αν οι τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται με ρυθμό ανάλογο ή υψηλότερο από τις μισθολογικές αυξήσεις, το πραγματικό όφελος για τα νοικοκυριά θα είναι μικρότερο από ό,τι υποδεικνύουν τα ονομαστικά νούμερα.
Το “παγωμένο” ζήτημα των τεσσάρων επιδομάτων
Μια παράμετρος που συχνά παραλείπεται από τη δημόσια συζήτηση είναι η τύχη των τεσσάρων επιδομάτων που παραμένουν παγωμένα από το 2012:
- Επίδομα γάμου
- Επίδομα τέκνων
- Επίδομα σπουδών
- Επίδομα επικίνδυνης και ανθυγιεινής εργασίας
Αν τα επιδόματα αυτά αποψιλωθούν ξανά στο μέλλον, οι πραγματικές αποδοχές πολλών εργαζομένων —ιδίως εκείνων με οικογενειακές υποχρεώσεις— θα μπορούσαν να αυξηθούν περαιτέρω πέρα από τα ήδη εκτιμώμενα ποσά. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση για αποκατάστασή τους.
Οι κλαδικές συμβάσεις: Πού βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις
Παράλληλα με τη συζήτηση για τον κατώτατο μισθό, εξελίσσονται σε αρκετούς κλάδους διαπραγματεύσεις για κλαδικές συλλογικές συμβάσεις, στο πλαίσιο της Κοινωνικής Συμφωνίας που κυρώθηκε νομοθετικά. Παρότι αρκετές συμβάσεις θεωρούνταν ώριμες προς υπογραφή, η διαδικασία έχει καθυστερήσει σε πολλές περιπτώσεις, με αρκετές συζητήσεις να μετατίθενται για το φθινόπωρο.
Ανάμεσα στους κλάδους όπου οι διαπραγματεύσεις παραμένουν ανοιχτές:
Λιανικό εμπόριο, φύλαξη, καθαριότητα, υπηρεσίες ασφαλείας και ψηφιακές πλατφόρμες — κλάδοι όπου οι συζητήσεις συνεχίζονται χωρίς ακόμη τελική συμφωνία.
Μηχανήματα έργου — η σχετική σύμβαση βρίσκεται στον Οργανισμό Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ), με τη διαδικασία ενδεικτικής μεσολάβησης να θεωρείται χρονοβόρα.
Κλάδος μετάλλου — υπάρχουν επί του παρόντος δύο παράλληλες συμβάσεις (μία μεταξύ ΠΟΕΜ και ΣΕΒ, μία άλλη μεταξύ ΠΟΕΜ και ΓΣΒΕΕ), με στόχο την ενοποίησή τους σε μία ενιαία σύμβαση που θα καλύπτει το σύνολο των εργοδοτών, ανεξαρτήτως μεγέθους επιχείρησης.
Τραπεζικός κλάδος — αναμένονται εξελίξεις μετά την πρόσκληση προς την ΟΤΟΕ να εγγραφεί στο Μητρώο Εργαζομένων, ώστε η τριετής σύμβαση που ήδη ισχύει στις συστημικές τράπεζες να επεκταθεί και στις υπόλοιπες τραπεζικές επιχειρήσεις.
Ιδιωτικοί υπάλληλοι — μέσω της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με αίτημα κατώτατο μισθό στα 1.000 ευρώ.
Ένας πρόσθετος παράγοντας καθυστέρησης είναι το ζήτημα των Συνδικαλιστικών Μητρώων. Αν και ο νόμος Κεραμέως εισήγαγε σημαντικές βελτιώσεις στη διαδικασία, εξακολουθούν να υπάρχουν επιφυλάξεις από ορισμένες συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίες παραμένουν διστακτικές ως προς την πλήρη ενεργοποίηση των διαδικασιών εγγραφής — κάτι που λειτουργεί ανασταλτικά στην επέκταση των κλαδικών συμβάσεων σε ευρύτερο φάσμα επιχειρήσεων.
Τι σημαίνει αυτό για τον μέσο εργαζόμενο
Για τον μέσο εργαζόμενο που αμείβεται με τον κατώτατο μισθό ή κοντά σε αυτόν, η πρακτική σημασία των παραπάνω εξελίξεων συνοψίζεται σε λίγα βασικά ερωτήματα:
Πότε προσλήφθηκα; Αν η πρόσληψη έγινε την 1η Ιανουαρίου 2024 ή αργότερα, ο υπολογισμός της πρώτης τριετίας ξεκινά από εκείνη την ημερομηνία.
Ποια είναι η οικογενειακή μου κατάσταση; Οι έγγαμοι εργαζόμενοι λαμβάνουν επιπλέον το επίδομα γάμου, το οποίο προστίθεται στη βάση υπολογισμού.
Ποια είναι η σύμβασή μου; Αν εργάζομαι βάσει ενεργής κλαδικής ή επιχειρησιακής σύμβασης που προβλέπει προσαυξήσεις προϋπηρεσίας, μπορεί να δικαιούμαι επιπλέον αυξήσεις πέρα από τον νομοθετημένο κατώτατο μισθό.
Είμαι υπάλληλος ή εργατοτεχνίτης; Η διάκριση αυτή καθορίζει αν η προσαύξηση υπολογίζεται με ρυθμό 10% ή 5% ανά τριετία.
Συμπέρασμα: Μια σύνθετη αλλά ουσιαστική αλλαγή
Η επάνοδος του θεσμού των τριετιών, σε συνδυασμό με την προγραμματισμένη αύξηση του κατώτατου μισθού, διαμορφώνει ένα νέο τοπίο για εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Παρότι οι ακριβείς αριθμοί θα εξαρτηθούν από την τελική απόφαση της κυβέρνησης για το ύψος του κατώτατου μισθού το 2027, η κατεύθυνση είναι σαφής: όσοι συμπληρώνουν τριετή προϋπηρεσία από το 2024 και μετά θα δουν αυτόματη προσαύξηση των αποδοχών τους, ανεξάρτητα από τη γενική αύξηση του κατώτατου μισθού.
Το ζήτημα, ωστόσο, παραμένει πολύπλοκο και εξαρτάται από πολλές μεταβλητές — την ημερομηνία πρόσληψης, την οικογενειακή κατάσταση, το είδος της σύμβασης και τον κλάδο απασχόλησης. Για τον λόγο αυτό, όσοι εργαζόμενοι θέλουν να γνωρίζουν με ακρίβεια πώς θα διαμορφωθεί ο μισθός τους το 2027 καλό είναι να συμβουλεύονται είτε τον εργοδότη τους είτε ειδικούς σε εργατικά θέματα, ώστε να αποφεύγονται παρανοήσεις σχετικά με το πραγματικό ύψος των αναμενόμενων αυξήσεων.
